Logicomix is a genre-defying graphic novel, a metafictional (the authors insist on the logical term "self-referential") biography of the logician Bertrand Russell, bringing him face-to-face with other champions and challengers of logic in the first half of the 20th century--whether they really met or not. A recurrent conundrum presents the close relationship between madness and the discipline of logic, and putting Russell's account into a speech that he gave in the US in 1939 places the essential questions in the context of decisions about war and peace. A 21st-century frame story is set in Athens, thus alluding to the ancient foundations of logical thought, as well as the dramatic form of tragedy, to which author Doxiadis (but not Papadimitriou) refers Russell's saga.

As the authors are at pains to point out, this book is not a primer on logic in comic form, nor is it really about logic as such. It is about the people who are driven to pursue this line of inquiry, and the stresses and rewards involved with it. At the same time, the story can and should be inspirational to anyone who might want to look into the discipline. I was a little disappointed that the apparent dead-end of Gödel's incompleteness theorem was allowed to stand as a terminus of axiomatic logic as a whole, with only the algorithmic enterprises of Turing and Von Neumann as a coda. As a fan of G. Spencer-Brown's Laws of Form, I know that the trail didn't end there, and I would have relished some other pointers. But to give the authors their due, they did accomplish their stated goal to tell a story with a beginning, middle, and end--even if the end was "incompleteness." (Contrast a story that was complete at endlessness.) And they do a good job of it too.

Considering how much of the story necessarily takes place in speech -- both to communicate abstractions, and because the two chief framing devices are conversation and lecture -- there is really a lot to look at in this book. The artists have rendered all of the historical figures and situations in a streamlined but serious style that amplifies all of the emotional coloration involved with the tale. The book reads amazingly quickly: it's a fat tome, but if you're a reader like me, it will be over far too quickly, forcing you to look for a dissimilar sequel in something like Gödel's Proof or Fuller's Critical Path.

I enjoyed this book. You get a glimpse of mainly who Bertrand Russell was or more accurately might have been and his quest for the foundation of mathematics. You also get introduced to logic, set theory, Russell's paradox and many other famous mathematicians. It's a quick read and definitely different and entertaining. ( )

This is an outstanding presentation of the mathematical and philosophical views at the beginning of the 20th Century.

The graphical format is both unique and entertaining. The interplay of the various characters with the work of Bertrand Russell was very nicely done.

The intertwined themes of madness and logic was emotionally touching and quite thought provoking. ( )

De strip Logicomix is een onverwacht succes, gezien het onderwerp: de zoektocht naar de basis van de wiskunde. „Het is zowel een tragisch verhaal als een avonturenroman over ideeën.”

Door onze redacteur
RON RIJGHARD
Amsterdam, 19 nov.
„Ik heb een verhaal voor jullie, een waanzinnig plan”, zei de Griekse romanschrijver en theatermaker Apostolos Doxiadis jaren geleden tegen twee tekenaars. Die wilden na twintig jaar commerciële animatie dolgraag een strip maken, maar hadden geen idee waarover. Doxiadis vertelde waar hij al sinds zijn jeugd mee rondliep: het verhaal over de zoektocht naar de fundamenten van de wiskunde.

Het waanzinnig plan werd een strip, Logicomix, die zeven jaar later verscheen, in 2008, en nu een zegetocht over de wereld maakt, met juichende kritieken en een ongekende verkoop. „Het is onvoorstelbaar”, zegt Doxiadis. „Op 1 in de top-10 van graphic novels, boven Batman, en in de top-10 fictie van de New York Times.”

Logicomix is een begoochelende mengeling van strip en filosofie, van biografie en postmoderne beeldroman en van wetenschapsgeschiedenis en romantische komedie. Het vertelt het verhaal van de maniakale zoektocht van de logicus en filosoof Bertrand Russell naar de onbetwistbare beginselen van de wiskunde, begin twintigste eeuw. Het verhaal heeft twee schillen: de makers zelf, die discussiëren over de inhoud en Betrand Russell, die een lezing over zijn leven houdt, op 4 september 1939.

Russell vertelt hoe hij tien jaar ploeterde aan een boek over de uitgangspunten van de wiskunde, nadat zijn ontdekking van een paradox de axioma’s van de discipline deden wankelen. Als het boek af is, krijgt hij een briljante leerling, ene Wittgenstein, die betoogt dat hij het helemaal fout heeft. En jaren later bewijst een andere denker, Kurt Gödel, dat Russells zoektocht naar alles verklarende beginselen onmogelijk is.

„Deze zoektocht heeft wel zes helden, dus hadden we een centraal karakter nodig”, legt Doxiadis uit. „We kozen Russell, omdat hij de normaalste was: wiskundige, maar ook politiek activist en een man die hield van het leven, van liefde, van vrouwen. Met hem kan een lezer zich identificeren. Dat hij het verhaal vertelt, is een klassieke truc om structuur en eenheid aan te brengen.” Toch is Logicomix geen biografie, zegt Doxiadis: „Ik zie het als een avonturenroman over ideeën.”

Het verhaal van de zoektocht leerde hij kennen tijdens zijn studie wiskunde. „Als tiener werd ik verliefd op wiskunde, om vergelijkbare redenen als Russell. Net als hij was ik in mijn jeugd niet erg gelukkig, ondanks liefdevolle ouders en familie. Ik voelde me nogal eenzaam en onzeker. De wiskunde gaf me een gevoel van geborgenheid, omdat ik dingen zeker zou weten.”

De verliefdheid voelde als een openbaring. „De gewaarwording dat ik de absolute waarheid kon vinden, gaf me een bijna fysieke reactie. Ik denk dat alle wiskundigen dat ervaren als ze de schoonheid zien van een wiskundige reductie met een overtuigend gededuceerd bewijs. Het is een steekvlam die door je lichaam trekt, net als bij grote kunst. Het is het gevoel dat je God ziet.”

Die sensatie bracht hij over op de tekenaars Alecos Papadatos en Annie di Donna. „Ik zei dat ik het verhaal zag als een tragedie, als een verhaal over overmoed, over mensen die de Toren van Babel wilden bouwen. Dat trok hen aan. Ik gaf ze de biografieën van Gödel en Frege, en eenvoudige boeken over de grondslagen van de wiskunde, en gedurende twee jaar spraken we uitvoerig over het boek.” Vervolgens vroegen ze Christos Papadimitriou erbij, professor theoretische computerkunde in Berkeley.

Die bracht ook andere opvattingen in. Doxiadis: „Christos is een optimist. Voor hem is dit verhaal geen tragedie, maar een prelude op de uitvinding van Turing: een elementaire rekenmachine, waar het concept van de computer uit voortkwam. Christos beschouwt de computer als een prachtige vernieuwing. Ik weet het niet. Gesteld dat beschaving zich richt op het bereiken van geluk, dan vraag ik me af of de computer ons verder helpt.”

Na hun discussies besloten ze zichzelf en hun opvattingen op te nemen in hun verhaal. „Dat voelde heel natuurlijk. Bovendien konden we Alecos en Annie, die geen wiskundigen zijn, gebruiken om vragen te stellen: hun rol is zeer waardevol voor de lezer die ook uitleg wil.”

Veel van de zoekers naar de fundamenten van de wiskunde worden waanzinnig, maar dat is toeval, zegt Doxiadis. „De wiskunde heeft geen geschiedenis van psychiatrische gevallen, zoals de poëzie of de schilderkunst. Maar die er zijn, staan bijna allemaal in dit verhaal. De zoektocht naar de beginselen is maar een splinter van het onderzoeksveld in de wiskunde. De meeste wiskundigen geven geen moer om de fundamenten. Het is niet zo dat te veel logica gek maakt. Het is omgekeerd: de eis om meticuleus te zijn, om perfectie te bereiken, trekt instabiele persoonlijkheden aan.”

Bertrand Russell lijkt te concluderen dat een mens zich moet richten op de werkelijkheid om hem heen en zich niet moet verliezen in concepten. Doxiadis: „Het boek verdedigt het idee dat logica de oplossing voor alles is. Maar het stelt ook dat de rede een gevangenis is, inferieur aan emotie en gevoelens. Het probleem is de balans tussen die twee, een kwestie die de oude Grieken al bezig hield.”

Om dat dilemma te illustreren speelt Russells lezing waarin hij terugkijkt op zijn leven zich af tegen de achtergrond van een net begonnen oorlog. „Niet veel mensen mogen Russell, ze vinden hem koud en intellectueel. Ook ik voelde voor hem meer interesse dan liefde. Tot ik zijn brieven las en zag hoe hij een diepgaande twijfel toonde over zijn radicale pacifisme – als logicus die oorlog voeren beschouwt als het volgen van een irrationeel instinct. In het boek gebruiken we een regel uit een brief uit 1939, waarin hij zegt dat hij pacifist is, maar het idee niet kan verdragen dat Europa wordt verdeeld tussen Hitler en Stalin. Hij zocht naar een balans tussen zijn verstand en gevoel, en dat raakte me.”

A great Sunday morning read. Inspiring and informative. I was disappointed with the ending however. Russell's sense of failure was clearly a pre-existing condition, Cristos is correct to point out that there was no failure, in fact quite the opposite. Russell is not unique in having his work marginalized or disproved nor in making the decision to limit the scope of their work for pragmatic reasons. In fact he shares this with even more great thinkers than the so-called "madness" that the authors imply haunts great thinkers. I would have liked the comic to end with the promise of continuing the story with the next generation. There is surely enough human politic, comedy, and tragedy there so satisfy even the purest Greek blood. Rather the comic jumped the track and latched onto an over extended, flatulent analogy. I should have taken the obvious hint to put the book down when Manga molested the owl. All that being said, however, I really loved this book and applaud those who worked on it. It is clearly a work of love and passion and I was touched by it. ( )